Platform Makers dient klacht in tegen Nederlandse Publieke Omroep wegens misbruik van machtspositie

Het Platform Makers, het samenwerkingsverband van vakbonden en beroepsorganisaties voor auteurs en uitvoerend kunstenaars, heeft namens de bij haar leden aangesloten muziekauteurs (componisten en tekstschrijvers) een klacht tegen de publieke omroep ingediend bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa).

Het Platform Makers meent dat de publieke omroep misbruik maakt van haar economische machtspositie, wat in strijd is met de Mededingingswet. Eerder noemde de minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen op kamervragen de contractpraktijken van de publieke omroep “onwenselijk”; zij gaf aan binnen de huidige mediawet echter geen mogelijkheden te zien in te grijpen. Of de omroep misbruik maakt van haar machtspositie is ook volgens de minister aan de Nma om te beoordelen.

Componisten en tekstschrijvers die in opdracht van de publieke omroep liedjes, tunes of jingles schrijven, worden de afgelopen jaren steeds vaker verplicht eenderde van hun auteursrecht (het muziekuitgave-deel) weg te tekenen. De omroep maakt daarbij gebruik van muziekuitgeverij Crossmex (voorheen Crossmedia). Het is bovendien bij de publieke omroep steeds gebruikelijker geworden dat componisten gedwongen worden een zogenaamd ‘kick-back’-contract te accepteren. Hierdoor moet men bovenop het uitgavedeel een substantieel gedeelte van het auteursdeel van BUMA-inkomsten aan de uitgeverij (en zo de omroep zelf) terug betalen.
Opvallend in de Crossmex-contracten is daarnaast dat vaak niet alleen het auteursrecht, maar ook het naburig recht, indien van toepassing, moet worden overgedragen. Dit is uiterst ongebruikelijk in muziekuitgavecontracten; mede omdat een muziekuitgever muziekauteursrechten (en geen naburige rechten) exploiteert.

Naar aanleiding van diverse kamervragen liet het nieuwe kabinet op verschillende momenten weten deze gang van zaken “onwenselijk” te vinden, maar er niet tegen te kunnen optreden.
Het Plaform Makers, het samenwerkingsverband van beroepsorganisaties en vakbonden voor auteurs en uitvoerend kunstenaars, diende daarom deze week een klacht tegen de publieke omroep in bij de NMa (Nederlandse Mededingingsautoriteit). Ook volgens het kabinet is het aan de NMa te bepalen of de publieke omroep misbruik maakt van haar machtspositie.

Machtspositie

Dat de publieke omroepen een machtspositie hebben staat vast: de NPO beslaat een zeer groot gedeelte van de mediamarkt en is daarbinnen een zeer grote opdrachtgever.

De omroepmarkt is uiteraard een deelmarkt van de totale markt voor muziek, maar heeft binnen de totale muziekmarkt een leidende rol. De publieke omroep verkeert immers als opdrachtgever in de uitzonderlijke positie dat zij in staat is zelf te bepalen hoeveel “airplay” een muziekwerk gedurende een bepaalde periode zal krijgen. Aangezien airplay voor de gehele Nederlandse muziekmarkt een grote bepalende factor is voor succes vergroot dit de al aanzienlijke machtspositie van de omroep.

Door deze positie is de omroep in staat onredelijke leveringsvoorwaarden op te leggen.

"Wurgcontracten"

In het geval van muziekauteurs legt de publieke omroep veel verdergaande voorwaarden op dan in de muziekmarkt gebruikelijk zijn en als redelijk kunnen worden beschouwd. Onderbouwing van deze stelling is volgens het Platform Makers onder meer gelegen in het repartitiereglement van Buma en Stemra dat met instemming van componisten en uitgevers tot stand is gekomen, zoals de verdeling van door de Sena verdeelde naburig rechten gelden (rechtenvergoedingen voor uitvoerend kunstenaars en producenten voor openbaarmaking van commerciele fonogrammen) bij wet een verdeling kent van 50% uitvoerend kunstenaars en 50% producenten. De afwijking hiervan middels zeer grote kickback-afspraken is zonder meer ongebruikelijk en onredelijk te noemen. Op eenzelfde wijze is volstrekt onredelijk te noemen dat bijvoorbeeld een tekstschrijver voor het Klokhuis betreffende een tekst die slechts enkele malen uitgezonden zal worden geacht wordt een derde van zijn auteursrechtelijke aanspraken aan de NPO/Crossmex over te dragen.

Het Platform Makers vraagt daarom de mededingsautoriteit met spoed op te treden tegen de publieke omroep en een einde te maken aan de beschreven contractpraktijken.
Erwin Angad-Gaur (voorzitter van het Platform Makers): “De politiek is al geruime tijd van mening dat auteurs een betere bescherming moeten krijgen tegen wurgcontracten die grote opdrachtgevers hen dwingen te tekenen. Maar terwijl aan die wetgeving gewerkt wordt worden dagelijks auteurs en artiesten uitgebuit. Op dit moment biedt alleen de mededingingswet mogelijkheden misbruik van machtspositie van grote opdrachtgevers aan te pakken. Vandaar nu deze klacht, hoewel wij uiteraard hopen dat staatssecretaris Teeven, zoals hij onlangs aankondigde, spoedig met betere wetgeving (het zgn. auteurscontractenrecht) zal komen.